Günümüzün hızlı temposunda, yemek yaparken veya biraz dinlenmek isterken çocuğun eline bir tablet tutuşturmak, birçok ebeveynin kurtarıcısı haline geldi. "İngilizce şarkılar dinliyor, renkleri İngilizce sayıyor, aslında çok zeki" diyerek kendimizi rahatlatıyoruz. Ancak ekran karşısında saatler geçiren çocukların birçoğunun henüz anadilinde "anne" veya "su" bile diyememesi, modern çağın en büyük gelişimsel krizlerinden birini gözler önüne seriyor.
Ekran Neden Konuşmayı Geciktirir?
Dil öğrenimi, tek yönlü bir bilgi akışı değildir; karşılıklı, sosyal bir etkileşimdir. Çocuğun konuşmayı öğrenebilmesi için karşınızdaki kişinin yüzüne bakması, dudak hareketlerini görmesi, bir ses çıkardığında karşısındakinden bir tepki alması gerekir.
Ekranda (televizyon veya tablet) ise durum tamamen farklıdır:
Pasif Dinleme: Ekran sürekli konuşur, renkler hızla değişir, ancak çocuktan bir cevap beklemez. Çocuk "alıcı" konumundadır, "üretici" değil.
Ortak Dikkatin Bozulması: Ekranın sunduğu hızlı ve yapay dopamin, çocuğun gerçek dünyadaki yavaş ve doğal oyuncaklara odaklanmasını engeller.
Yapay Kelimeler: Çocuk ekrandan "Yellow" demeyi öğrenebilir, ancak susadığında annesine dönüp "Su istiyorum" demeyi öğrenemez. Çünkü bağlamsal (yaşayarak) öğrenme yoktur.
"Sanal Otizm" Nedir?
Son yıllarda sıkça duyduğumuz "sanal otizm", tıbbi bir tanı olmamakla birlikte, yoğun ekran maruziyeti nedeniyle otizm benzeri belirtiler gösteren çocukları tanımlamak için kullanılır. Günde 4-5 saat ekrana bakan bir çocuk ismine tepki vermemeye, göz teması kurmamaya ve sadece ekranda duyduğu sesleri anlamsızca tekrar etmeye (ekolali) başlayabilir. Gerçek otizmden farkı, ekranın tamamen hayatından çıkarılıp doğru uyaranlar (oyun ve terapi) sağlandığında, bu belirtilerin hızla gerilemesidir.
Ebeveynlere Ne Öneriyoruz?
0-2 Yaş Kuralı: Amerikan Pediatri Akademisi'nin de belirttiği gibi, 2 yaşından önce çocukları (görüntülü aile konuşmaları hariç) ekranla kesinlikle tanıştırmayın.
Ekranı Kapatın, Oyunu Başlatın: Arka planda sürekli açık olan televizyonu kapatın. Çocuğunuzla yere oturun ve yüz yüze oynayın.
Etkileşimli İzleme: Eğer çocuğunuz 2 yaşından büyükse ve ekran izliyorsa, onu tek başına bırakmayın. Yanına oturun, izlediği şeyler hakkında konuşun ("Aaa bak kedi zıpladı", "Sence şimdi ne olacak?" gibi).
Sonuç:
Eğer çocuğunuzun ekran kullanımı nedeniyle konuşmasında bir gecikme olduğundan şüpheleniyorsanız, ilk adım ekranı hayatınızdan kademeli olarak çıkarmaktır. İkinci adım ise profesyonel destek almaktır. Çocuğunuzun iletişim becerilerini doğal ve oyun temelli yöntemlerle geri kazanmak için İstanbul dil konuşma terapisti Sena Baki’den destek alabilirsiniz.
