Aile üyelerinden birinin inme (felç) veya beyin kanaması geçirmesi, tüm aile için sarsıcı bir travmadır. Hastane yoğun bakım süreci atlatılıp hasta eve veya odaya çıkarıldığında büyük bir rahatlama yaşanır. Aileler genellikle yürüme (fizik tedavi) ve konuşma (afazi) sorunlarına odaklanırlar. Ancak inme sonrası hastaların %50'sinden fazlasında görülen, gözden kaçan ve hayati tehlike yaratan çok sinsi bir sorun daha vardır: Yutma Bozukluğu (Disfaji).
Eğer hastanıza su içirirken sürekli öksürüyorsa, yemek yedikten sonra sesi "fokurduyor" veya balgamlı çıkıyorsa, yemeği ağzında uzun süre bekletiyor ve yutamıyorsa, çok ciddi bir tehlikeyle karşı karşıyasınız demektir.
Neden Su İçmek, Katı Yemekten Daha Tehlikelidir?
Bize en garip gelen şeylerden biri şudur: "Hastam eti veya ekmeği çiğneyip yutabiliyor ama bir yudum su içince boğulacak gibi öksürüyor. Neden?"
Cevap yutma fizyolojisinde gizlidir. Beyin hasarı sonrası yutak kasları ve hava yolunu kapatan kapakçık (epiglottis) yavaşlar. Su, dünyanın en hızlı akan ve en kontrolsüz maddesidir. Ağza alınan su, zayıflamış kaslar henüz tepki veremeden ve hava yolu kapanamadan saniyeler içinde aşağı kayar ve yemek borusu yerine soluk borusuna (akciğerlere) kaçar. Püre veya katı gıdalar daha yavaş hareket ettiği için hastanın kasları onları yutmaya vakit bulabilir.
Sessiz Aspirasyon ve Zatürre (Pnömoni) Tehlikesi
Bir yiyecek veya içecek akciğere kaçtığında, normal bir insan şiddetle öksürerek onu dışarı atar. Buna koruyucu refleks denir. Ancak inme hastalarında duyu kaybı olduğu için yiyecek akciğere kaçar ama hasta öksürmez bile! Buna "Sessiz Aspirasyon" denir. Akciğere kaçan o gıdalar ve bakteriler birkaç gün içinde hastada açıklanamayan ateş, nefes darlığı ve sonuç olarak "Aspirasyon Pnömonisi" (Zatürre) geliştirir. İnme sonrası ölümlerin en büyük sebeplerinden biri, felcin kendisi değil, yanlış beslenme sonucu oluşan bu akciğer enfeksiyonlarıdır.
Dil ve Konuşma Terapisti Yutma Sorununu Nasıl Çözer?
Yutma bozukluğu tedavisinde amaç, hastanın ağızdan güvenli beslenmesini sağlamak ve NG (burundan beslenme) tüpü veya PEG (mideden beslenme) ihtiyacını ortadan kaldırmaktır. Terapi sürecinde şunlar yapılır:
Kıvam Modifikasyonu: Hastanın sıvıları güvenle yutabilmesi için eczanelerde satılan özel kıvam artırıcı (thickeners) tozlar kullanılarak suyun akışkanlığı "nektar veya bal" kıvamına getirilir.
Kompansatuar Postürler: Hastaya, "yutkunurken çeneyi göğse değdirme (chin tuck)" gibi özel baş pozisyonları öğretilerek anatominin hava yolunu mekanik olarak kapatması sağlanır.
Kas Rehabilitasyonu: Dil, çene ve yutak kaslarını yeniden güçlendirmek için NMES (nöromüsküler elektrik stimülasyonu) ve spesifik direnç egzersizleri (Mendelsohn manevrası vb.) uygulanır.
Sonuç: Yemek Yemeyi Şansa Bırakmayın
Yutma, "deneme yanılma" yöntemiyle çözülecek bir süreç değildir; ucunda boğulma veya zatürre riski vardır. Eğer inme, ALS, Parkinson veya travma sonrası hastanızın beslenmesinde en ufak bir şüpheniz varsa beslenmeyi durdurup uzmana başvurmalısınız. Hastanızın hayati tehlike yaşamadan, güvenle ve keyifle beslenmeye geri dönebilmesi için İstanbul dil konuşma terapisti Sena Baki’den kapsamlı yutma değerlendirmesi ve yutak rehabilitasyonu talep edebilirsiniz.
